بخشی از جزوه درسی آشنایی با هنرهای وابسته به معماری
بخشی از جزوه درسی آشنایی با هنرهای وابسته به معماری
اين تقسيم بندي عبارت است از :
الف:طبقه بندي منسوجات دستي ايران
که خود به رده هاي زير تقسيم مي شود:
الف-1)منسوجات نخي
1.منسوجات نخي ساده
2.منسوجات نخي رنگي
3.منسوجات تخي چاپي
الف-2) منسوجات ابريشمي
1.منسوجات ابريشمي ساده
2.منسوجات ابريشمي رنگي
3.منسوجات ابريشمي چاپي
الف- 3)منسوجات الياف مصنوعي
1.منسوجات الياف مصنوعي ساده
2.منسوجات الياف مصنوعي رنگي
3.منسوجات الياف مصنوعي چاپي
الف-4)منسوجات تهيه شده از نخ، ابريشم، الياف مصنوعي
1. منسوجات بافته شده از الياف مختلف ساده
2 . منسوجات بافته شده از الياف مختلف رنگي
3 . منسوجات بافته شده از الياف مختلف چاپي
الف- 5) منسوجات پشمي
1.منسوجات دستباف پشمي به صورت پارچه
2.ساير منسوجات دستبا ف تهيه شده از پشم
ب : بافتني و روکاري
ب-1) بافتني نخي
1.بافتني نخي ساده
2.بافتني نخي توري
3.بافتني نخي نقش دار
ب-2) بافتني ابريشمي
1.بافتني ابريشمي ساده
2.بافتني ابريشمي توري
3.بافتني ابريشمي نقش دار
ب-3) بافتني تهيه شده از پشم، نخ، ابريشم ، نايلون
1.بافتني مخلوط ساده
2.بافتني مخلوط توري
3.بافتني مخلوط نقش دار
ب-4)بافتني پشمي
1.بافتني پشمي ساده
2.بافتني پشمي توري
3.بافتني پشمي نقش دار
ب-5) روکاري
1.سوزن دوزي، گلدوزي و غيره
2.سکه دوزي،پولک دوزي ، منجوق دوزي و مليله دوزي
ج- اشيا سنگي
1.اشيا سنگي زينتي
2.اشيا سنگي مصرفي
د- مصنوعات دستي شيشه اي
1.مصنوعات دستي شيشه اي
2.مصنوعات دستي مصرفي
ذ-.سفال و سراميک
ذ-1)سفال
1.اشيا سفالين لعابدار
2.اشيا سفالين بدون لعاب
ذ-2)کاشي
1.کاشي مصرفي
2.کاشي نقش دار
ل – مصنوعات دستي فلزي
ل-1)اشيا ساخته شده از فلزات قيمتي
1.کليه مصنوعات فلزي قيمتي
2.کليه مصنوعات مينا کاري شده روي فلزات قيمتي
ل-2)اشيا ساخته شده از فلزات معمولي
1.کليه مصنوعات فلزي
2.کليه مصنوعات مينا کاري شده روي فلزات معمولي
م- اشيا ساخته شده از چوب ، عاج، ني ، جگن ، کاغذ و مقوا
م.1)خاتم کاري
م.2) فرآورده ها ي دستي چوبي
م.3)اشيا ساخته شده از ني و جگن
م.4)اشيا ساخته شده از کاغذ و مقوا (پاپيه ماشه)
ن) اشيا ساخته شده از پوست و چرم
ن.1 – اشيا ساخته شده از پوست
ن.2- اشيا ساخته شده از چرم
يک نوع ديگر از دسته بندي هنرهاي سنتي دستي وجود دارد که در کتاب «کلياتي در مورد صنايع دستي روستايي ايران » در شهريور ماه 1362 توسط سازمان صنايع دستي آمده است .
اين دسته بندي جامع تر و کامل تر از دسته بندي نوع قبلي مي باشد ولي داراي نقايص و معايبي نيز مي باشد اين دسته بندي عبارت است از:
1- بافته هاي داري :
محصولاتي که با کمک دارها ي افقي با عمودي بافته مي شوند اکثرا جزو بافته هاي داري محسوب مي شوند . مثل قالي ، گليم ، چنته ، رويه پشتي و بعضي از انواع زيلو
2- دستبافي (نساجي سنتي):
فرآورده هايي که با کمک دستگاه هاي با فندگي دو ورودي ، چهار ورودي ژاکارد ، تک فاز و نظاير آن ها توليد مي گردد معمولا در رديف دستبافي به حساب مي آيد مثل ، جاجيم، زيلو ، کيسه حمام ، انواع پارچه هاي نخي ، پشمي و پنبه اي
3- بافتني:
انواع مصنوعاتي که با کمک ميل و قلاب و نظاير آن توليد مي شود جزو بافتني ها به حساب مي آيد .مانند: انواع دستکش ، جوراب، کلاه ، شال گردن ، لباس ، روسري و ...
4- روکاري (رودوزي):
کليه مصنوعاتي که بر اثر دوختن نقوش سنتي بر روي پارچه هاي ساده به وجود مي آيد در گروه رودوزي ها جاي دارد. مثل سوزن دوزي، قلاب دوزي، مليله دوزي، گلابتون دوزي، نقره دوزي، بخارا دوزي و ...
5- چاپ هاي سنتي:
کليه فرآورده هايي که به وسيله قلم مو، قالب و شابلون ، رنگ آميزي شده و پذيرايي نقش مي شود جزو چاپ هاي سنتي به حساب مي آيند ، مانند چاپ قلکار، چاپ باتيک
6- نمد مالي:
انواع مصنوعاتي که بر اثر متراکم کردن پشم و کرک از طريق ماليدن تهيه مي شوند جزو گروه نمد مالي هستند . مانند کلاه نمدي، پالتوي نمدي(کپنک) نمد زير انداز ، نمد پادري و...
7- سفالگري و سراميک سازي:
محصولاتي که با خاک رس به کمک چرخ سفالگري توليد و با حرارت پخته مي شود اعم از اينکه داراي لعاب با بدون لعاب باشند بخشي از گروه سفالگري و سراميک سازي به حساب مي آيند . مانند انواع پارچ و ليوان ، ظروف غذا خوري ، گلدان ، کوزه ، قلک و ...
8- شيشه گري:
اين گروه فقط محصولات توليد شده توسط مواد معدني نظير کوارتز و سيليس را زير پوشش قرار داده و خود شامل شعباتي نظير نقاشي روي شيشه و تراش شيشه مي شود .
9- پاپوش هاي سنتي:
مصنوعاتي که به مصرف پاي پوش رسيده و نسبت نياز با سنت توليد و ... استفاده از آنها در مناطق مختلف کشور رواج دارد جزو پاي پوش هاي سنتي محسوب مي شود مانند: گيره ، چاروق و ...
10- چرم و پوست:
تمام مصنوعاتي که براي تهيه آن ها از چرم و پوست به عنوان مواد اوليه استفاده به عمل ميايد جزو گروه چرم و پوست هستند . نظير پوستين، نقاشي روي چرم، زين اسب و...
11- قلمزني و فلز کاري:
کليه مصنوعاتي که مواد اوليه آنها را نقره ، طلا ، مس، برنج و آلياژهاي انواع فلزات کم بها تشکيل داده و بر روي آنها نقوشي برجسته يا فرو رفته ايجاد گرديده است در گروه قلمزني و حکاکي روي فلزات جاي دارند ، چاقوسازي و ساخت قيچي و قند شکن نيز جزو همين گروه است.
12- زينت الات محلي:
اين گروه که گاهي عنوان جواهرات بدلي نيز به آن داده مي شود معمولا مصنوعاتي را که ترکيبي از سنگ ها و فلزات کم بهاست و داراي ارزش هاي هنري زياد مي باشند در بر ميگيرد . مانند انواع گوشواره، گردن بند، دست بند، خلخال، النگو و ...
13- سنگ تراشي:
مصنوعاتي که مواد اوليه ي اصلي آن ها را انواع سنگ هاي ارزان قيمت نظير مرمر، سنگ سبز، سنگ سياه و ... تشکيل مي دهد معمولا در رديف سنگ تراشي جاي مي گيرند و مانند انواع مجسمه هاي سنگي زينتي ، قاب عکس ، سرويس هاي روميزي ، شکلات خوري
14- عروسک سازي و تهيه لباس هاي محلي:
ساخت عروسک هاي پنبه اي ، کانوايي و مومي با لباس هايي که نشان دهنده ي شکل و طراح پوشاک مردم مناطق مختلف کشور است و نيز طراحي و دوخت لباس هاي محلي با سايزهاي متداول و قابل استفاده در رديف عروسک سازي و تهيه لباس هاي محلي جاي مي گيرد.
15- صنايع چوبي:
رشته هايي نظير نازک کاري چوب، خراطي، معرق کاري ، خاتم سازي ، منبت کاري، مشبک کاري و ... که مواد اوليه مورد مصرف در آن ها را عمدتا چوب تشکيل مي دهد در گروه صنايع چوبي قرار دارند.
16- مصنوعات تزئيني:
کليه محصولاتي که ضمن برخورداري از طرح هاي اصيل دستي داراي جنبه هاي هنري و تزئيني بوده و توليد آن ها توأم با ارزش افزوده ي زيادي است معمولا در اين گروه قرار مي گيرند . نظير مينا ، مينياتور، پاپيه ماشه ، نقاشي روي صدف، کنده کاري روي عاج و ...
17- سبد ، حصير و. بامبو:
کليه مصنوعاتي که در ساخت آن ها از الياف ، ساقه ، شاخه هاي گياهان استفاده به عمل مي آيد در اين گروه جاي دارند و عمدتا عبارت اند از: سبد ، حصير، بامبو، مروار ترکه بافي ، چم بافي و...
18- محصولات تکميلي:
مصنوعاتي که براي ساخت آن ها دو يا چند محصول دست ساز به طور توام مورد استفاده قرار گرفته مصنوعات تکميلي محسوب مي شوند. مانند کيف هاي دستي ترکيبي از پارچه و چرم است . يا انواع لباس هايي که با استفاده از پارچه هاي توليد چند نقطه از کشور دوخته مي شود .
19- ريسندگي و تابيدن الياف پشمي و پنبه اي:
اين رشته همان گونه که از نامش برمي آيد کار تبديل پشم و پنبه به نخ را شامل مي شود و خود در بين صنايع دستي ايران تشکيل يک گروه را مي دهد .
20- ساير:
مصنوعاتي نظير طلا کوبي روي فولاد، فيروزه کوبي ، تراش سنگ هاي قيمتي نظير فيروزه و عقيق ، گوهر نشاني و ... که قابل گنجاندن در ساير گروه ها نبودند و صنايعي منفرد هستند معمولا در اين گروه قرار مي گيرند .
در دسته بندي فوق از هنرهاي منفرد در يک گروه قرار گرفته و جاي بعضي از هنرها مانند کاشيکاري و آينه کاري و ... خالي مي باشد.
آخرين و تازه ترين تقسيم بندي هنرهاي سنتي توسط استاد ياوري در مجله دست ها و نقش ها و جلوه هاي هنر ، آمده است :
1- بافته هاي داري :
به محصولاتي که به کمک دارهاي افقي و يا عمودي مستقر در زمين در زمان بافت توليد مي شو.د بافته هاي داري اطلاق مي شود همچون قالي، گليم ، زيلو، پلاس و نظاير آن
2- دستبافي (نساجي سنتي ) :
فرآورده هايي که با کمک دستگاه هاي ساده بافندگي و نيز دستگاه ژاکارد دستي توليد مي شوند دستبافي محسوب مي گردند نظير : جاجيم، ترمه، زري، مخمل و انواع پارچه هاي پشمي ، پنبه اي و ابريشمي از جمله خصوصيات اين رشته از صنايع دستي اين است که : اولا کليه مراحل سه گانه بافندگي چون ايجاد دهنه کار، پود گذاري و دفتين زدن، با حرکات دست و پا انجام مي شود ، ثانيا ، امکان استفاده از پودهاي رنگي به ميزان نامحدود، همچنين تنوع طرح بافت با اختيار داشتن و کنترل حرکات وردها ميسر مي گردد که اين امر نمايانگر حضور موثر و خلاق انسان در توليد است .
3- بافتني :
انواع مصنوعاتي که با کمک ميل و قلاب و نظاير آن و با الياف طبيعي توليد مي شوند جزو بافتني ها به حساب مي آيند چون: دستکش ، جوراب، کلاه ، شال گردن ، روسري و ...
4- روکاري (رودوزي) :
کليه محصولاتي که از طريق دوختن نقوش سنتي بر روي پارچه هاي عمدتا بدون نقش و يا کشيدن قسمتي از نخ هاي تار و پود پارچه به وجود مي آيد در گروه رو دوزي يا رو کاري جاي دارند مانند: سوزن دوزي ، قلاب دوزي، مليله دوزي، خامه دوزي ، خوس دوزي ، گلابتون دوزي ، پته دوزي و ...
5- چاپ هاي سنتي:
کليه پارچه هايي که به وسيله قلم مو ، مهر و نظاير آن رنگ آميزي شده ، نقش مي پذيرد مانند چاپ کلاته اي (باتيک) چاپ قلمکار و چاپ سيلک (چاپ دستي يا شابلو) جزو چاپ هاي سنتي به شمار مي آيند .
6- نمد مالي :
انواع فرآورده هايي که بر اثر درگيري و متراکم نمودن پشم و کرک (کرک قالي) در شرايط فني از طريق ورز دادن تهيه مي شوند ، جزو گروه نمد مالي مي باشند مانند : کلاه نمدي ، پالتوي نمدي(کپنگ) ، نمد زير انداز و نمد پادري .
7- سفالگري و سراميک سازي :
به محصولاتي که با بهره گيري از گل و رس و همچنين گل حاصله از سنگهاي گوارتز، سيليس و کائولن به کمک دست يا چرخ سفالگري ساخته ، سپس پخته مي شوند سفال و سراميک اطلاق مي گردد . به منظور تکميل اشياي ساخته شده ، در نقاط مختلف کشور بر حسب سنت و رسوم اقدام به نقاشي ، کنده کاري و يا ايجاد نقوش برجسته روي انها شده است و از لعاب مناسب براي پوشش سطح اشيا استفاده مي گردد محصولات توليد شده اين گروه شامل انواع پارچ و ليوان ، گلدان ، ظروف غذا خوري و ... مي باشد.
8- شيشه گري :
محصولاتي که از طريق شکل دادن مواد معدني ذوب شده در کوره نظير سيليس، خرده شيشه و يا ترکيبي از اين رو و با استفاده از روش دميدن توسط لوله مخصوص و کاربرد ابزار دستي شامل انبر، قيچي و غيره حاصل مي شود شيشه دست ساز مي نامند که شامل مراحل تکميلي و تزئيني چون نقاشي ، تراش ، نقاشي و تراش ، آبگز کردن ، مات کردن و تلفيق شيشه با فلز مي گردد .
9- توليد فر آورده هاي پوست و چرم :
محصولاتي که با استفاده از پوست و چرم دباغي شده به شيوه سنتي توليد مي شود همچون پوستين ، کلاه پوستي ، چاروق، محصولات تکميلي چرمي نظير تلفيق چرم با محصولات دستباف در زمره اين رسته اند .
10- ساخت محصولات فلزي و آلياژ :
فرآورده هايي که به شيوه سنتي و با استفاده از ابزار دستي و انواع فلزات (مس ، نقره، طلا و آهن) و انواع آلياژ ها(نظير برنج و ورشو) توليد مي شود مانند انواع ظروف خانگي ، چاقو و قند شکن ، قلم تراش ، قفل و ... که در اين گروه جاي دارند.
11- قلمزني ، مشبک کاري ، حکاکي فلزات و آلياژها:
«هنر و صنعتي» است که طي آن طرح ها و نقوش سنتي با استفاده از قلم ، چکش و ساير ابزار دستي بر روي اشيا ، ساخته شده از فلز يا آلياژ شکل مي گيرد.
12- سنگ تراشي و حکاکي روي سنگ :
شامل مصنوعاتي است که مواد اوليه اصلي آن را انواع سنگ هاي فيروزه ، مرمر، يشم،سياه ، سفيد(آلاباستر) و ... تشکيل مي دهند و به کمک ابزار و وسايل مختلف تراشيه حکاکي مي شوند نظير: انواع ظروف ، پايه چراغ ، قاب عکس ، انواع نگين و سرويس روميزي .
13- خراطي چوب:
خراطي شيوه اي از توليد محصولات چوبي که طي آن و توسط ابزار و وسايل مختلف و عمدتا به وسيله دستگاهي خراطي اشيايي همجون انواع پايه آباژور، گهواره، ني و بدنه قليان و ظروف مختلف ساخته و پرداخته گردد.
14- زيره کاري و نازک کاري چوب:
روشي از ساخت فرآورده هايي چوبي است که طي آن به وسيله وسايل نجاري چون اره، رنده، سوهان، مغار و ... قطعات کوچک چوبي آماده شده که به صورت روکش بر روي بدنه چوبي چسبانده شده و تحت فشار شکل مي گيرد که از اين طريق انواع شکلات خوري، زير سيگاري ، قاب عکس و نظاير آن توليد و عرضه مي گردد.
15- منبت کاري، کنده کاري و مشبک کاري چوب:
شيوه اي ديگري از توليد محصولات چوبي است که طي آن طرح ها و نقوش سنتي با استفاده از قلم ، چکش ، مغار و ساير ابزار نجاري بر روي چوب ها و با دوام شکل مي پذيرد.
16- حصير بافي :
منظور از حصير بافي که ضمنا بامبو بافي ، مروار بافي، سبد بافي و چيغ بافي را نيز شامل مي شود همان بافت رشته هاي حاصله از الياف سلولزي(گياهي) به کمک دست و با ابزار ساده دستي است که در آن محصولات مختلفي نظير حصير ، زير انداز سفره حصيري، انواع سبد، انواع ظروف و ... توليد و عرضه مي گردد. در خصوص چيغ بافي ذکر اين نکته ضروري است که علاوه بر الياف گياهي ضمن بافت از نخ پشمي رنگ شده نيز براي ايجاد نقوش و طرح هاي سنتي استفاده مي گردد. هنر معرق که ظرف سال هاي اخير و با استفاده از ساقه هاي گندم عمدتا به صورت تابلو ارائه مي شود در اين گروه قرار مي گيرد.
17- خاتم کاري :
روشي از توليد فرآورده هاي چوبي است که با بهره وري از روکش حاصله از به هم چسباندن قطعات کوچک فلزات، استخوان، صدف (در مواردي عاج) و انواع چوب دراشکال و طرح هاي سنتي (معمولا به صورت هندسي) و به کمک ابزار و سايل مختلف فرآورده هايي نظير : انواع قاب عکس ، جاسيگاري ، شکلات خوري، ميز، صندلي و ... ساخته مي شود.
18- کاشي کاري :
هنري است پر که در آن انواع کاشي ها با استفاده از طرح ها و نقش هاي سنتي جهت استفاده در ابنيه مذهبي و تاريخي از طريق قالب گيري گل رس ، پختن آن در کوره و لعاب زني نقاشي و پخت مجدد در کوره ساخته و پرداخته مي شود.
19- معرق کاري :
ترسيم و پياده کردن طرح ها و نقوش سنتي بر روي زمينه چوبي با سراميک و خالي کردن داخل خطوط و طرح ها و پر کردن فضاي خالي شده به وسيله قطعات آماده چوبي ، سراميک فلزي ،صدفي و سنگي را معرق کاري مي گويند .
20- مليله سازي :
منظور ساخت اشيا مختلف نظير سرويس چاي خوري ،تنگ، گلدان و همچنين برخي از زينت آلات با استفاده از مفتول هاي نقره ، طلا ومس و به کمک ابزار و وسايل ساده فلز کاري نظير حديده ، انبر، قيچي ، کوره مخصوص و ... مي باشد.
21- مينا کاري :
در اينجا مقصود ساخت بدنه فلزي (عمدتا مس) ، لعاب کاري، پخت، نقاشي و پخت مجدد (و بعضا تذهيب کاري و پخت بعدي) اشيا در کوره مي باشد که تمامي اين مراحل به کمک ابزار و وسايل ساده و استفاده از طرح هاي اصيل و سنتي در مرحله نقاشي انجام مي پذيرد.
22- ساخت محصولات مستظرفه و هنري :
در اينجا منظور ساخت اشيا و وسايل طريفه اي است که در آنها عامل هنر به مراتب بيش از فنون توليدي دخالت دارد و شامل مينياتور سازي، نقاشي روي صدف، نقاشي روي چرم، صنايع دستي دريايي ، نقاشي روغني (پاپيه ماشه) گل مرغ سازي و تذهيب مي شود.
23- ساخت زيور آلات :
در اينجا مراد ساخت و توليد انواع جواهرات محلي و نيز ساير زينت آلات با استفاده از طلا ، نقره ، انواع آلياژها و نگين هاي معمولي و گران قيمت است
24- ساخت ساير فرآورده هاي دستي :
منظور ساخت ساير محصولات دستي چون : فيروزه نشاني (فيروزه کوبي) ، طلا کوبي روي فولاد، انواع عروسک هاي محلي ، تخت کشتي گيره،(آجير لقه اي ) و ... که با ابزار و وسايل دستي و با استفاده از طرح هاي سنتي ساخته و پرداخته مي شود .
در دسته بندي فوق هنرهاي مربوط گروه چوب د رپنج گروه جدا و مجزا آمده است که اين امر در مقايسه با ديگر گروها و تکنيک ها ي مختلف آنان از جمله دستبافي و سفالگري و سراميک امري متناقص به نظر مي آيد ، چطور ممکن است که خاتم کاري خود يک گروه کامل باشد و محصولات فلزي و آلياژ نيز يک گروه ديگر باشد؟
و نظير اين مسئله در گروه شماره 20 اين طبقه بندي يعني مليله سازي نيز مشاهده مي شود . مليله سازي خود شامل گروه ساخت محصولات فلزي و آلياژ مي باشد.
و به طور کلي معايب ديگري که با استفاده بر آن مي توان بر صحيح بودن اين تقسيم بندي شک نمود و آن را رد کرد.
نوع ديگري از تقسيم بندي که طي مطالعات ناچيز و اندک در فرصتي کم ولي با ياري استاد ارجمند خانم اکبري صورتم دادم به شرح ذيل مي باشد:
دسته بندي هنرهاي سنتي دستي
براي شناخت بهتر و بيشتر هنرهاي سنتي دستي بايد آنها را در گروه ها و دسته هااي قرار داد، اين عمل باعث سهولت د رشناسايي و تحقيق درباره هنرهاي سنتي مي گردد و آن را به صورت جامع ترو خلاصه تر به ما معرفي مي نمايد . براي دسته بندي هنرهاي سنتي دستي سه عامل زير در نظر گرفته شده است:
1-نوع و جنس مواد اوليه
2-نحوه و شيوه ساخت
3-کاربرد و نحوه استفاده
1-نوع و جنس مواد اوليه : کشور عزيزمان ايران به دليل وسعت و گستردگي ، آب و هواي متنوع، قطعات مختلف پوسته و خاک و پراکندگي جانوران داراي تنوع بسيار زيادي در مواد اوليه هنرهاي سنتي دستي مي باشد و همين امر باعث ايجاد هنرهاي سنتي دستي مختلفي گرديده است . مانند هنرهاي سنتي دستي چوبي ، هنرهاي سنتي دستي سنگي و...
2- نحوه ساخت : نحوه ساخت يک هنر سنتي دستي بع دليل تنوع در مواد اوليه و تنوع در کاربرد و استفاده مي تواند مبناي ايچاد يک دسته از هنرهاي سنتي دستي گردد به طور مثال نخ ابريشم براي ساخت قالي و هم براي ساخت قلاب بافي و يل سوزن دوزي به کار مي رود ولي هيچکدام آنها استفاده مشابهي ندارند و اينکه پشم در هر يک از آنها به گونه مختلفي استفاده مي شود .
3- کاربرد و نحوه استفاده: هر يک از هنرهاي سنتي دستي علاوه بر اينکه داراي ارزش هنري خاص خود مي باشد ، کاربرد و استفاده خاصي در زندگي روزمره مردم دارد، و از هرکدام آنها به منظور خاص استفاده مي نمايد مثلا ظرف آب . کاشيکاري و آينه کاري به عنوان پوشش بناها و ... که هر کدام در موضعي خاص استفاده مي شوند.
هنرهاي سنتي دستي
1.هنرهاي دستي چوبي و حصيري
2.هنرهاي دستي فلزي
3.هنرهاي دستي سنگي
4.هنرهاي دستي چرمي
5.هنرهاي دستي نگارگري
6.هنرهاي دستي بافت داري
7.هنرهاي دستي دستبافي
8.هنرهاي دستي نمد مالي
9.هنرهاي دستي بافتني
10.هنرهاي دستي دوکاري(رودوزي)
11.هنرهاي دستي سفالگري و کاشيکاري
12.هنرهاي دستي چاپ (چاپ سنتي)
13.هنرهاي دستي صحافي و کتاب آرايي
14.هنرهاي دستي ساخت سازهاي سنتي
15.هنرهاي دستي شيشه گري
16.هنرهاي دستي ساخت زيور آلات
17.هنرهاي دستي ساخت وسايل تزيني
18ساير هنرهاي دستي
1.هنرهاي دستي چوبي و حصيري
نوع جنس مواد اوليه اين گروه انواع اقسام چوب و حصير و ني مي باشد در بعضي موارد از چندين نوع چوب و حصير استفاده مي شود .هنرهاي دستي سنتي که در اين گروه قرار مي گيرند عبارت اند از:
1.خراطي چوب
2.منبت کاري
3.مشبک کاري
4.معرق کاري چوب
5.خاتم کاري
6.نازک کاري چوب
7.سوخت روي چوب
8.کنده کاري چوب
9.ريزه کاري چوب
10.سبد بافي
11.مروار بافي
12.بامبو بافي
13.ترکه بافي
14.چيغ بافي
2. هنرهاي دستي سنتي فلزي
جنس اوليه اين هنرفلزات وآلياؤهاي مختلف مي باشد که با شيوه هاي گوناگون محصولات متفاوتي ساخته مي شود وموارد استفاده گوناگون دارد ، بعضي هنرهاي دستي سنتي که دراين گروه قرارمي گيرند عبارت اند از:
1. فلزکاري
2.مليله سازي
3.قلمزني
4.مينا کاري
5.ساخت چاقو،شمشير،خنجر
6.ورشوسازي
7.مشبک کاري فلز
8.درکوب سازي و.....
3.هنرهاي دستي سنگي
سنگ ماده اوليه اين هنرمي باشد، انواع واقسام سنگ ها- چه قيمتي وچه غيرقيرقيمتي_ باشيوه هاي مختلف ساخت وپرداخت مبناي اصلي ساخت اين هنراست، هنرهاي دستي سنتي که دراين گروه قرارمي گيرند عبارت انداز:
1.سنگ تراشي
2.حکاکي سنگ
3.پيکرتراشي
4.هنرهاي سنگي تکميلي وتلفيقي و.....
4.هنرهاي دستي چرمي
جنس اوليه ساخت اين هنرچرم انواع حيوانات_ گاو،بز،گوسفندو..... مي باشد، هنرهاي دستي سنتي که دراين گروه قرار مي گيرند عبارت انداز:
1.نقاشي روي چرم
2.سوخت روي چرم
3.ساخت زين اسب
4.ساخت وسايل چرمي
5.ساخت البسه چرمي
6.ساخت پوستين هاي چرمي
7.محصولات تکميلي و.....
5.هنرهاي دستي نگارگري
اين هنرظريفه درگذشته بيشتربه مصورکردن کتب اختصاص داشت ولي امروزه بيشترجهت به کارمي رود، بعضي از هنرهاي دستي عبارت انداز:
1.نگارگري
2.گل مرغ
3.تذهيمب
4.تشعير
5.گره چيني
6.طراحي قالي
7.خوشنويسي
8.خط نقاشي
9.هنرهاي تکميلي و.....
6.هنرهاي دستي بافت هاي داري
هنرهاي دستي سنتي مي باشدکه با استفاده ازدارهاي افقي يا عمودي که برزمين نصب مي گردد با تنيدن تاروپودها محصولاتي بسياربا ارزش ازسرپنجه هاي هنرمند حاصل مي گردد. زيرمجموعه اين دسته ازهنرهاي دستي سنتي عبارت انداز:
1.قاليبافي
2.گليم بافي
3.چفته بافي
4.پلاس بافي
5.زيلوبافي
6.گبه بافي
7.شيربکوپيچي
7.هنرهاي دستي سنتي دستبافي(نساجي سنتي)
اين هنرتوسط دستگاه هاي بافندگي با نقش آوردن.وگاهي به طورساده وتک رنگ.پودها درتارايجادمي شود ، دستگاه هاي
بافندگي دووردي،ژاکاراد وامثال آن مي باشد محصولات اين گروه به دليل تنوع درانتخاب نوع نخ وشيوه ساخت، بسيارزياد مي باشد ودزهرمنطقه بنابه خصوصيات جغرافيايي،آب وهوا وخصايل روحي وزندگي به نوعي خاص ازاين هنرمي پردازند. بعضي ازاين هنرهاي دستي سنتي عبارت انداز:
1.زري بافي
2.موج بافي
3.ترمه بافي
4.جاجيم بافي
5.مخمل بافي
6.چادرشب بافي
7.حمام سري
8.پلاس بافي
9.خورجين بافي
10.لنگ بافي
11.برک بافي
12.عبا بافي
13.ابريشم بافي
14.فرت بافي
15.دستمال بافي
16.روميزي بافي
17.رويه لاحف بافي
18.روتختي بافي
19.ارمک بافي
20.کرباس بافي
21.جيم بافي
22.قناويز
23.بقچه بافي
24.احرامي بافي
25.کيسه حمام
26.چپري بافي
27.چوغاب
28.پتوبافي
29.باشلق بافي
30.ساچيم بافي
31.گزي بافي
32.شمدبافي
33.شک بافي
34.سجاده بافي
35.شال بافي
36.سفره بافي
37.اجاق قراقي
38.دنداني
39.مقنعه بافي
40.سياه چادربافي و.....
8.هنرهاي دستي سنتي نمدمالي
نوع ديگري ازهنرهاي دستي سنتي مي باشد که بامتراکم ودرگيربودن پشم وکرک،باورزدادن وماليدن آن ها حاصل مي شود. زيرگروه اين هنردستي سنتي عبارت است از:
1.نمدمالي
2.کلاه مالي
3.نمدمالي نمدهاي پوششي و.....
9.هنرهاي دستي سنتي بافتني
اين هنرداراي محصولات گوناگوني مي باشدکه با استفاده ازقلاب وميل ونظايرآن،که جنس آن معمولا ازفلزياچوب مي باشد،ونخ ها والياف هاي طبيعي توليد مي شوند. بعضي ازانواع اين هنردستي سنتي عبارت انداز:
1.لباس بافي
2.جوراب بافي
3.کلاه بافي
4.دستکش بافي
5.شال گردن بافي
6.دامن بافي
7.روسري بافي و.....
10.هنرهاي دستي سنتي روکاري(رودوزي)
اين گروه متنوع ترين هنرهاي سنتي دستي مي باشد که اکثرا انجام کار را معمولا زنان انجام مي دهند.
تعداد زير گروه هنر بيش از صد نوع مي باشد مواد اوليه آن انواع نخ وپارچه و ديگر مواد تريني مي باشد .اين محصولات با ايجاد نقوش سنتي از طريق دوختن حاصل مي گردد بعضي از اين هنرهاي عبارت اند از :
1.رودوزي گوني
2.ترمه دوزي
3.نقده دوزي
3.نقره دوزي
5.بخارا دوزي
6.ده يک دوزي
7.پيله دوزي
8.سرمه دوزي
9.منجوق دوزي
10.قيطان دوزي
11.يراق دوزي
12.چشم دوزي
13.شماره دوزي
14.زنبوره دوزي
15.مرواريد دوزي
16.پولک دوزي
17.خوس دوزي
18.خامه دوزي
19.سکمه دوزي
20.سکه دوزي
21.گلدوزي
22.گلابتون دوزي
23.منجوق دوزي
24.پته دوزي
25.مليله دوزي
26.بادله دوزي
27.آينه دوزي
28.کم دوزي
29.ممقان دوزي
30.ترکمن دوزي
31.ابريشم دوزي
32.پولک دوزي
33.کانوا دوزي
34.شمسه دوزي
35.کمند دوزي
36.مصاف دوزي
47.نقش دوزي
38.آجيره دوزي
39.لندره دوزي يا تکه دوزي
40.خاتمي قلاب دوزي
41.ده يک دوزي
42. زرتشتي دوزي
43.موصع دوزي
44.متن دوزي
45.کردي دوزي
46.تسمه دوزي
47.مشبک دوزي
48.اشرفي دوزي
49.ستاره دوزي
50.تور دوزي
51.لمه دوزي چهار خانه دوزي
52.بردري دوزي
53.بندري دوزي
54.کتيبه دوزي
55.دگمه دوزي
56.شرابه دوزي
57.صدف دوزي
58.لچک دوزي
59.منگوله دوزي
60.لانه زنبوري
61.شرفه دوزي
62.مغزي دوزي
63.زنار دوزي
64.مخمل دوز ي
65.اشک دوزي
66.زر دوزي
67.آويز دوزي
68.گندمي دوزي
69.نوارشک دوز ي
70.درويش
72.دوزي ترکمن دوزي و غيره
11-هنرهاي دستي سنتي سفالگري و سراميک دوزي:
از کهن ترين هنرهاي سنتي ايران زمين مي باشد در اين هنر با استفاده از خاک – قابل دسترس ترين ماده اوليه – و به کمک ابزار و وسايل ديگر – و مواد و مصالح – به ايجاد آقرينش هنري خلاق مي پردازند.
اين هنر داراي انواع گوناگون و تکنيک هاي مختلفي در ساخت دارد، بعضي معتقد ايران مهد آفرينش اين نوع زيبا از هنر است ، در سفالگري ابتدا با استفاده گل شکل اوليه طرح صورت مي گيرد پس با استفاده از لعاب –و گاهي بدون استفاده از لعاب – آن را مي پوشانند ، زير مجوعه اين گروه عبارت است :
1.سفالگري شامل کوزه گري و ...
2.سراميک دوزي
3.کاشيگري
4.کاشيکاري و غيره
12.هنرهاي دستي سنتي چاپ (چاپ هاي سنتي )
در اين هنر با استفاده از مهر و قلم مو و يا شابلون پارچه هاي ساده را منقوش مي نمايند حال ممکن است اين نقوش تمام سطح پارچه را فرا گيرد و يا قسمتي از آن را بعضي از انواع اين هنر عبارت اند از :
1.چاپ کلاقه يا باتيک
2.قلمکار ي(چاپ قلمکار)
3.چاپ دستي ،سيلک يا شابلون و غيره
13.هنرهاي دستي صحافي و کتاب آرايي
هنر صحافي و حفظ نوشته ها به قدمت خود نوشتن است .
1. صحافي هنر نگهداري و تزيين کتب و نوشته بر اوراق مي باشد .کتاب آرايي نوعي ارزش گذاري بر کتاب بوده است از اين رو به تنها خوشنويسي و مصور سازي ، بلکه تذهيب و تجليد نيز اهميت داشته است همه اين هنرها و فنون در ارزش گذاري معنوي کتاب موثر بوده اند ، صرفا کارکرد تزيني نداشته اند .
2.زير مجوعه اين گروه شامل موارد ذيل است :
1.صحافي
2.کتاب آرايي که خود شامل تذهيب ، تشيه و ...
3.تجليد و غيره
14.هنرهاي دستي سنتي ساخت سازهاي سنتي :
ساخت سازهاي اصيل ايراني که نواختن ساز دستي از اصيل ترين هنرهاي ايراني است خود يک نوع بارز و ارزنده مي باشد که تا به حال به عنوان يک نوع هنر دستي سنتي کمتر يا اصلا مورد توجه قرار نگرفته است مورد بحث بوده مواد اوليه براي ساخت اين هنر عمدتا چوب و پوست ،زه ، فلز و غيره مي باشد ، زير مجوعه اين گروه عبارت است از:
1.ساخت سازهاي بادي
2.ساخت سازهاي کوبه اي
3.ساخت سازهاي زهي
15.هنرهاي دستي شيشه گري :
ماده اصلي ساخت اين هنر سيلسي بوده که در کوره ذوب مي گردد و با شيوه هاي ساخت مختلف محصولات گوناگوني را فراهم مي آورد که کاربرد مختلفي دارند زير مجموعه اين گروه عبارت است از:
1.شيشه گري
2.تراش روي شيشه
3.نقاشي دوي شيشه
4.آينه کاري و ...
16. هنرهای دستي سنتی ساخت زيور آلات
.مقصود از ذکر اين هنر ، هنر ساخت انواع زيور آلاتي است که با استفاده از مواد گوناگون مثل طلا، نقره ، سنگ ها ي گران و ارزان قيمت و ... مي باشد ، اين گروه محصولات مختلفي دارد . بعضي از اين هنرها عبارت اند از :
1.جواهر سازي
2.فيروزه تراشي
3.ساخت انواع اقسام زيور آلات زنان و مردان و...
17.هنرهاي دستي سنتي ساخت وسايل تزيني :
اين هنر از زمان هاي بسيار دور رايج بوده و داراي محصولات و شيوه هاي گوناگوني در ساخت مي باشد هنرهاي که در اين گروه قرار مي گيرند عبارت اند از:
1.نقاشي روي کدو
2.ساخت وسايل زينتي دريايي
3.عروسک دوزي
4.ساخت تسبيح از جنس هاي مختلف مانند هسته خرما و سنگ و...
18.ساير هنرهاي دستي سنتي :
ساير هنرهاي دستي سنتي که در ديگر گروه ها به دليل عدم انطباق سه عامل نوع جنس ، شيوه ساخت و کاربرد جاي ندارند در اين گروه قرار مي گيرند مانند :
1.تخت کشي گيره
2.اسپند بافي (جدا از جنبه آييني آن )